Nie każdy środek przekazu i nie każdy rodzaj sztuki nadaje się równie dobrze do ujęcia danego tematu. Film lepiej sobie radzi z oddaniem gier psychologicznych i ulotnego klimatu; literatura - z przekazem dyskursywnym, tu można omawiać abstrakcyjne problemy na dziesiątkach stron. Mam wrażenie, że podobne rozejście się zakresów medium i treści nastąpiło w komiksach z antologii „Człowiek w próbówce”. Czy w krótkiej formie komiksowej można się mądrze i ciekawie fabularnie wypowiedzieć na tematy wymagające głębszej dyskusji i rozumowej analizy?

Podtytuł mówi wszystko: „Komiks - etyka - medycyna”. W pięknie wydanym albumie pomieszczono 23 krótkich (do 14 plansz) komiksów traktujących o zderzeniu postępu medycyny, zwłaszcza inżynierii genetycznej, z problemami etycznymi, społecznymi, ekonomicznymi - taki w każdym razie był zamiar. Wiele z tych komiksów sprawia jednak wrażenie poczętych w próbówce: są to bezpośrednie prezentacje suchej tezy ideologicznej, o fabule banalnej i czysto pretekstowej. Mamy więc agitki za prawem do aborcji („Ojciec” Rosteckiej i Saneckiej) i przeciw („Krzyk ryb” Kalinowskiego), straszące wizjami powszechnej eutanazji („Dzień dziadka” Michalskiego i Jasińskiego) i klonowania („003 serial number” Janowczyka). Większość odwołuje się do konwencji SF i koncepcyjnie jest to poziom, jaki literatura SF prezentowała pół wieku temu.

Najlepsze fabularnie są tu komiksy nie próbujące bezpośrednio uderzać w problem, lecz budujące opowieść wokół niego: przede wszystkim przewrotny „Żongler” Nowakowskiego i Franzblaua. Niektóre mimo prostego ideologizowania przekazują coś więcej, np. „Łukasz 18, 16-17” Cabały i Gałka - prawdę współczesnej mentalności, języka.

Antologia jest na pewno sukcesem jako przegląd estetyki współczesnego polskiego komiksu, pokaz możliwości grafików. Atut „Człowieka w próbówce” stanowi różnorodność, pod każdym względem: światopoglądów i estetyk. Niezależnie od lepszych i gorszych scenariuszy, ciekawie prezentuje się kreska Truścińskiego („Z przyczyn społecznych”) czy Gosienieckiego („Polowanie”).

To już trzecia antologia polskiego komiksu przygotowana przez Tomka Kołodziejczaka w wydawnictwie Egmont. Mam nadzieję, że będzie kontynuował tę serię; poszczególne albumy mogą wypadać lepiej lub gorzej (tu zadaniu nie podołała część scenarzystów), ale sama idea jest świetna. Nawet gdy poprzeczka tematu okazuje się zawieszona za wysoko (nadal nie jestem pewien: czy dla tych akurat autorów, czy dla komiksu w ogóle) - taka antologia stanowi bezcenny dokument kultury, fotografię stanu Polskiego Komiksu AD 2004.

Jacek Dukaj

„Człowiek w próbówce. Komiks - etyka - medycyna” antologia komiksu polskiego, Egmont Polska 2004, cena: 49.90 zł