Rafał Kosik wyrobił sobie nazwisko jako autor przeznaczonego dla dzieci „Felixa, Neta i Niki”, przygotowywanego zresztą właśnie do ekranizacji tymczasem jego „Vertical” to klasyczna SF koncepcyjna, wyraźnie odwołująca się do tradycji polskiej SF socjologicznej oraz wielkich fikcji literackich, w których sama budowa wymyślonego świata stanowi metaforę polityczną, filozoficzną.

Tytuł ogłasza podstawową ideę powieści: świat zorientowany pionowo, z cywilizacją mieszkańców sztucznych miast, od pokoleń pnących się po tajemniczych linach do nieokreślonego Celu. Są tylko te liny, niebo, miasta oraz to, co spada na nie z wysokości. Przypomina to sytuację z „Non stop” Aldissa, „Tratwy” Baxtera czy „Paradyzji” Zajdla: pierwszym warunkiem poznania jest odróżnienie naturalnego od nienaturalnego.

I jak w klasyce SF, protagonista Kosika tym się wyróżnia, że jako jedyny zadaje pytania o naturę rzeczywistości: kto zbudował miasta? skąd i dokąd się wznoszą? czy można odwrócić kierunek ruchu i spaść w dół, to znaczy w przeszłość? Na tym polega specyfika dobrej science fiction, na której wychowują się przyszli fizycy: bohaterem jest nie ten, kto silniejszy, kto zdobył skarb i księżniczkę – lecz kto potrafi rozwiązywać świat jak zagadkę.

Obok Wawrzyńca Podrzuckiego i Konrada Lewandowskiego, Rafał Kosik prezentuje się jedynym aktywnym dziś polskim autorem prawdziwej fantastyki naukowej, nie zaś bezmyślnie wykorzystującej efektowny sztafaż SF. Jest w tym oryginalna myśl, choć nie do końca jasno podana; widać służebność bohatera i fabuły wobec organizującej wszystko koncepcji. „Vertical” ma też charakterystyczne dla konwencji wady: język ledwie poprawny, uproszczenia w psychologii postaci. Symptomatyczne jest też ostre przeciwstawienie przez Kosika rozumu i nauki – wierze i religii.

Zwykło się mówić, iż to „literatura dla inżynierów”. Nie wolna od ograniczeń, stanowi przecież niezbędny składnik kultury, przeciwwagę dla „Potterów” i „Wiedźminów”.

Jacek Dukaj

Rafał Kosik „Vertical”, Powergraph 2006, cena: 28,50 zł